Edible Oil Price: देशात गेल्या काही महिन्यांपासून खाद्यतेलाचे दर सतत घसरताना दिसत आहेत. बाजारात रिफाइंड सोयातेल असो, सूर्यफूल तेल असो किंवा मिश्रणात मिळणारे तेल असो – सगळ्यांच्या किमती खाली आल्या आहेत. घरगुती खर्च सांभाळणाऱ्या सामान्य गृहिणींना यामुळे थोडा दिलासा मिळत असला, तरी दुसरीकडे तेलबियांचे दर मात्र घसरले आहेत आणि त्याचा थेट फटका आपल्या सोयाबीन पिकवणाऱ्या शेतकऱ्यांना बसत आहे.
सोयाबीन तेलाची आयात झपाट्याने वाढली
पूर्वी भारतात आयात होणाऱ्या खाद्यतेलात पामतेलाचा मोठा वाटा होता. पण यंदा परिस्थिती पूर्णपणे उलटली आहे. पामतेलाचे दर आंतरराष्ट्रीय बाजारात चढे आहेत. इंडोनेशिया-मलेशियातील बायोडिझेल धोरण, हवामानातील बदल आणि पुरवठ्यातील मर्यादा यामुळे पामतेल महाग झाले. याउलट सोयाबीन आणि सूर्यफूल तेल मात्र कमी दरात उपलब्ध आहे. दक्षिण अमेरिका आणि ब्लॅक सी प्रदेशातून मोठ्या प्रमाणावर तेलाची उपलब्धता असल्यामुळे आयात स्वस्तात होते आहे.
म्हणूनच—
- सोयाबीन तेलाची आयात ३५ लाख टनांवरून ५० लाख टनांवर
- सूर्यफूल तेलाची आयात २५ लाख टनांवरून ३५ लाख टनांवर पोहोचली आहे!
या वाढलेल्या आयातीचा थेट परिणाम म्हणजे – बाजारात खाद्यतेलाचे दर खाली आले.
शुल्कमुक्त तेलामुळे देशांतर्गत उद्योगाला मोठा धक्का
सेफ्टा करारामुळे नेपाळमधून रिफाइंड सोयातेल भारतात पूर्णपणे शुल्कमुक्त येते. या कराराच्या उद्देशाने प्रादेशिक व्यापार वाढला असेल, पण भारतातील रिफायनिंग उद्योग मात्र धोक्यात आला आहे. भारतीय रिफायनरीज कमी क्षमतेवर चालत आहेत, उत्पादन घटले आहे आणि रोजगारांवरही परिणाम होतो आहे. तेल व्यापाऱ्यांच्या मते काही व्यापारी नेपाळमार्गे शुल्कमुक्त तेल भारतात आणतात, त्यामुळे देशातील उत्पादन शून्य स्पर्धेत सापडले आहे.
शेतकरी गोंधळले! सोयाबीनला हमीभावच मिळत नाही
तेल स्वस्त झाले म्हणजे ग्राहकांना फायदा… पण नियतीचा फेर असा की शेतकऱ्यांना मात्र मोठा तोटा. सोयाबीनचे भाव या वर्षी हमीभावापर्यंतसुद्धा पोहोचणं कठीण झाले आहे. याच संदर्भात अखिल भारतीय खाद्यतेल व्यापारी महासंघाचे अध्यक्ष शंकर ठक्कर म्हणतात—
“भारताला खाद्यतेलाचा ६० ते ६५ टक्के भाग आयात करावा लागतो. त्यामुळे जागतिक बाजारातील बदल आम्हाला तस्सेच स्वीकारावे लागतात. तेल स्वस्त आहे, पण शेतकऱ्यांना योग्य दर मिळत नाही ही वस्तुस्थिती आहे.”
शेतकऱ्यांनी मेहनत घेऊन पिकवलेले सोयाबीन बाजारात कमी भावात जाते आहे, तर परदेशातून येणारे तेल देशातील बाजार व्यापून टाकते आहे… ही खरीच चिंताजनक बाब आहे. Edible Oil Price
ग्राहकांना फायदा – पण शेतकऱ्यांसाठी उभा राहिला संघर्ष
एका बाजूला स्वयंपाक खर्च कमी झाला म्हणून घरांमध्ये आनंद आहे. पण
दुसऱ्या बाजूला शेतकरी मात्र स्वतःच्या घामाच्या किमतीसाठी बाजारात लढतो आहे. जागतिक धोरणे, आयात निर्बंध, शेजारी देशातील शुल्कमुक्त व्यापार… या सगळ्या गोष्टींचा अंतिम फटका आपल्या शेतकऱ्यांनाच बसतो हे चित्र बदलायला हवं.
देशातील तेलबियांचे पिकवणारे शेतकरी म्हणजे खऱ्या अर्थाने अन्नसुरक्षेची मुळे.
त्यांनी पेरलेली प्रत्येक सोयाबीनची बीज म्हणजे त्यांच्या कष्टांचे स्वप्न.
पण जेव्हा बाजारातील जागतिक खेळ त्यांच्या स्वप्नांवर घाव घालतात, तेव्हा मन हेलावून जातं. ग्राहक म्हणून आपण स्वस्त तेलाचा आनंद घ्यावाच… पण शेतकऱ्यांच्या पुढच्या हंगामासाठी योग्य दर मिळाले पाहिजेत; नाहीतर स्वस्त तेलाचा आनंद भविष्यात कडू ठरू शकतो.